تخریب منابع خاک

فریما قراری – از سال‌ها پیش کارشناسان زنگ خطر را در خصوص بحران آب به‌صدا درآورده بودند و در گزارش آینده‌پژوهی ایران نیز از سال ۱۳۹۳ بر جنبه‌های فرازیست‌محیطی این بحران تاکید و برخی پیامدهای آن پیش‌بینی‌شده بود، با این وجود این هشدارها جدی گرفته نشد تا از سال ۱۳۹۶ شاهد بروز بحران‌های ثانویه ناشی از بحران آب باشیم. در گزارش امسال به «بحران تخریب منابع خاک» می‌پردازیم که در رابطه متقابل با سایر بحران‌های زیست‌محیطی از جمله بحران آب و گرد و غبار است و همچنین عدم توجه به آن می‌تواند پیامدهای پرشماری در سایر حوزه‌ها به‌وجود بیاورد.

تقریباً در تمامی فرهنگ‌های باستانی، خاک به عنوان یکی از ارکان هستی گرامی داشته می‌شود و در کنار آب، باد و آتش عامل زندگی‌بخش و حیاتی برای انسان بوده است. خاک زاینده و مادر طبیعت و دارای فضایلی چون انعطاف و پایداری صلح‌آمیز و دوام است. در ادیان مختلف نیز خاک مورد توجه قرار گرفته چنان‌که اسلام آن‌را عامل تطهیر می‌شمارد. بنابراین وابستگی بشر به خاک و نقش تعیین‌کننده آن موضوع جدیدی نیست. با این وجود با افزایش تأثیر انسان بر محیط به دلایلی چون افزایش جمعیت، رشد صنعت و کشاورزی، گسترش دخل و تصرف انسان در طبیعت و رشد علم، توجهات به رابطه خاک با گستره وسیع‌تری از مسائل محیط‌زیستی جلب شده است و شیوه‌های جدیدی از ارتباط دادن انسان به خاک در دو دهه گذشته در حال ظهور بوده است.

شاید عموم مردم ندانند که خاک به عنوان قشری که بر روی سنگ‌های زیرین قرار گرفته دارای مواد آلی و معدنی متنوع، آب و حتی هواست. بنابراین خاک دربردارنده عناصر با ارزشی برای تولید گیاه و حفظ چرخه‌های حیاتی است. اما این ماده باارزش به‌سادگی ایجاد نمی‌شود. روند تشکیل خاک از سنگ‌های اولیه بر اساس مطالعات انجام شده بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ سال برای یک سانتی‌متر خاک است که برای لایه‌ای با ضخامت ۳۰ سانتی‌متر نزدیک به ۲۴ هزار سال خواهد بود. نکته مهم دیگر کیفیت خاک است. خاک‌ها بسته به مکان و زمان تشکیل‌شان دارای خواص فیزیکی و زیستی متفاوتی هستند و بنابراین هرچند تمامی انواع خاک دارای اهمیت منحصربفرد هستند اما همه آن‏ها برای بشر و یا گونه‌های دیگر حیوانی و گیاهی محیط مساعد به شمار نمی‌آیند. بنابراین از دست رفتن خاک به‌طوری‌که تلفات آن افزایش یابد موجب نگرانی است.

 

«تخریب منابع خاک» یکی از هفت مسئله‌ای است که در «آینده‌پژوهی ایران ۱۳۹۷» تحت عنوان عوامل در حال ظهور معرفی شده‌اند.

ادامه این مطلب را در گزارش «آینده‌پژوهی ایران ۱۳۹۷» بخوانید.

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *