جابه‌جایی‌های جمعیت

طاهره کوپالی – داده‌های آماری نشان می‌دهد نسبت مهاجرت خالص به جمعیت استان بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵ در اغلب استان‌های غربی و جنوب‌شرقی کشور قابل توجه بوده است. نسبت مهاجرت خالص که کسر مهاجرت خروجی از مهاجرت ورودی را مشخص می‌کند در استان‌های آذربایجان شرقی، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، لرستان، کرمانشاه، همدان و سیستان و بلوچستان رقم بالایی را نشان می‌دهد. در مقابل استان تهران با ۲۰ درصد بالاترین سهم را از پذیرش کل جمعیت مهاجر کشور داشته است. علاوه بر این در دو-سه سال اخیر شواهد متعددی نیز از آمار بالای مهاجرت‌فرستی در استان‌های خوزستان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی به‌خصوص از نواحی مرزی به سمت نواحی مرکزی وجود دارد. این آمارها نشان‌دهنده روند کاهش قابل توجه جمعیت نواحی مرزی آسیب‌پذیر ایران است و در نتیجه آن علاوه بر رنجی که بر مردمان مهاجر وارد می‏‌شود در سال‏های آینده می‌تواند با پیامدهای متعددی برای کشور همراه شود.

مهاجرت از روستاها و شهرهای کوچکتر به شهرهای بزرگ‌تر و از استان‌های به‌اصطلاح «محروم» به استان‌های برخوردار، همواره با انگیزه‌های متفاوتی صورت می‌گیرد اما نقطه اشتراک تمام این مهاجرت‌ها تلاش برای بهبود شرایط زندگی‌ در حیطه‌های مختلف نظیر کسب‌وکار، افزایش سطح درآمد، ادامه تحصیل، بهبود کیفیت زندگی و غیره است. انگیزه‌ها و اهدافی که در صورت محقق نشدن می‌تواند چالش‌هایی جدی برای فرد، خانواده و جامعه، نظیر افزایش حاشیه‌نشینی در شهرهای بزرگ، افزایش بزه، سرخوردگی، کاهش امید به آینده، پیر شدن جوامع روستایی و شهری در نواحی مرزی و کاهش سرمایه اجتماعی در آن مناطق بوجود آورد. در سال‌های اخیر حجم بالای مهاجرت از غرب، جنوب‌‌غربی و جنوب‌شرقی به نقاط مرکزی کشور به چالشی برای کشور تبدیل شده که هنوز ابعاد آن کاملا آشکار نیست.

علاوه بر انگیزه‌هایی نظیر کسب شغل و درآمد بهتر، بحران‌های زیست‌محیطی مانند خشکسالی و دشواری‌های تامین آب و گرد و غبار بر آمار مهاجرت افراد از این مناطق به مناطق مرکزی تأثیر دارد؛ بحرانی که به نوعی با کاهش فرصت‌‌های شغلی نیز گره خورده است. همان‌طور که اشاره شد مهاجرت به سایر مناطق می‌تواند به شاخص‌های مختلفی مربوط باشد، از آنجایی‌که نمی‌توان برای تمام استان‌های غربی و جنوب غربی و جنوب شرقی کشور که بیشترین میزان مهاجرت بین استان‌ها را دارند الگوی واحدی تعریف کرد باید با توجه به ویژگی‌ها و بحران‌های هر استان دلایلی منحصر به هر استان تعریف کرد.

 

«جابه‌جایی‌های جمعیت» یکی از هفت مسئله‌ای است که در «آینده‌پژوهی ایران ۱۳۹۷» تحت عنوان عوامل در حال ظهور معرفی شده‌اند.

ادامه این مطلب را در گزارش «آینده‌پژوهی ایران ۱۳۹۷» بخوانید.

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *